Gió Mùa Đông Bắc Là Gì? Đặc Điểm Và Ảnh Hưởng Của Gió Mùa

Gió mùa không chỉ mang đến cái lạnh tê tái mà còn là nhân tố định hình nên nhịp sống, văn hóa và kinh tế của khu vực phía Bắc. Đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao cùng một thời điểm, miền Bắc lại chìm trong giá rét còn miền Nam vẫn nắng vàng rực rỡ? Câu trả lời nằm ở khái niệm gió mùa Đông Bắc là gì. Bài viết này sẽ không chỉ đưa ra định nghĩa chuyên môn mà còn mở rộng về tầm ảnh hưởng của nó đến nông nghiệp, giao thông và đời sống. Hãy cùng khám phá về loại gió này để hiểu rõ hơn về sự thú vị của khí hậu Việt Nam.

Gió mùa Đông Bắc là gì?

Để hiểu rõ gió mùa Đông Bắc là gì, chúng ta cần nhìn vào hệ thống hoàn lưu khí quyển quy mô lớn. Gió mùa Đông Bắc còn được gọi là gió Bắc hoặc gió mùa mùa đông. Đây là loại gió thổi từ cao áp Siberia – thuộc vùng lục địa rộng lớn của Nga và Mông Cổ di chuyển xuống phía Nam, tràn vào khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Gió mùa Đông Bắc là gió thổi từ lục địa châu Á về phía vùng biển nhiệt đới

Dưới góc độ khoa học, nguồn gốc gió mùa Đông Bắc là một khối khí cực lục địa có tính chất lạnh và khô. Vậy gió mùa Đông Bắc bắt nguồn từ đâu? Nó hình thành từ các đai áp cao ở vùng vĩ độ cao, nơi không khí cực kỳ lạnh và đậm đặc. 

Khi di chuyển xuống vĩ độ thấp hơn, dưới tác động của lực Coriolis, khối khí này lệch hướng tạo thành gió đông bắc. Đây được coi là loại hình thời tiết nguy hiểm nhất trong mùa đông ở nước ta, ảnh hưởng trực tiếp từ vĩ độ 16 độ N (đèo Hải Vân) trở ra Bắc.

Đặc điểm của gió mùa Đông Bắc ở Việt Nam

Gió mùa Đông Bắc ở nước ta không duy trì một trạng thái duy nhất suốt mùa đông mà biến đổi linh hoạt qua từng giai đoạn, tạo nên những sắc thái thời tiết khác biệt rõ rệt. Gió mùa Đông Bắc thổi theo hướng Đông Bắc là chủ đạo, mang theo khí lạnh đặc trưng.

Gió mùa Đông Bắc vào tháng mấy?

Nhiều người thắc mắc gió mùa Đông Bắc bắt đầu từ tháng mấy? Thông thường, loại gió này bắt đầu từ tháng 11 và kết thúc vào tháng 4 năm sau. Vậy gió mùa Đông Bắc kéo dài bao lâu? Tổng thời gian gió mùa Đông Bắc hoạt động chiếm khoảng nửa năm, nhưng không thổi liên tục mà xuất hiện theo từng đợt rải rác, mỗi đợt kéo dài từ 3 – 7 ngày.

Tính chất thay đổi theo giai đoạn

Theo đó, tính chất thay đổi theo giai đoạn của gió mùa Đông Bắc cụ thể như sau:

• Giai đoạn đầu mùa (Tháng 11 – 12): Lúc này khối khí di chuyển hoàn toàn qua lục địa. Đặc điểm chính là hanh khô, bầu trời ít mây, ban ngày có nắng (rét hanh). Độ ẩm không khí xuống thấp khiến da dẻ dễ bị nứt nẻ.
• Giai đoạn chính Đông (Tháng 1): Đây là thời kỳ cực thịnh của áp cao Siberia. Gió thổi mạnh, gây ra các đợt rét đậm (nhiệt độ trung bình ngày xuống dưới 15°C) và rét hại (dưới 13°C). Vùng núi cao có thể xuất hiện băng giá và tuyết rơi.
• Giai đoạn cuối mùa (Tháng 2 – 4): Lúc này, áp cao lục địa suy yếu và lệch về phía Đông, đi qua biển Đông trước khi vào Việt Nam. Gió mang theo hơi ẩm từ biển, tạo nên hiện tượng mưa phùn và nồm ẩm đặc trưng ở miền Bắc.

Gió mùa Đông Bắc thay đổi linh hoạt theo từng giai đoạn

Ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc 

Sự xuất hiện của gió mùa Đông Bắc kéo theo một chuỗi hệ lụy tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội.

Ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc tới sinh hoạt, sức khoẻ

Nhiệt độ giảm đột ngột là cú sốc đối với cơ thể người. Gió mùa gây gia tăng các bệnh về đường hô hấp (viêm phổi, hen suyễn), các bệnh xương khớp ở người già và nguy cơ đột quỵ do co mạch máu. Ngoài ra, độ ẩm thấp đầu mùa hay nồm ẩm cuối mùa đều gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày.

Ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc đến sản xuất nông nghiệp

Gió mùa Đông Bắc là “kẻ thù” của nhà nông. Rét đậm, rét hại kéo dài khiến mạ bị chết, cây trồng chậm phát triển. Trong chăn nuôi, gió mùa gây ra các đợt dịch bệnh và làm chết hàng loạt gia súc (đặc biệt là trâu, bò) tại các tỉnh miền núi phía Bắc do không kịp thích nghi với cái lạnh thấu xương.

Những ảnh hưởng đến giao thông, năng lượng

Bên cạnh đó, gió mùa Đông Bắc còn gây ra những ảnh hưởng đến giao thông, năng lượng như sau:

• Giao thông: Trên biển, gió mùa gây sóng to gió lớn cấp 6 – 7, cực kỳ nguy hiểm cho tàu thuyền. Trên đất liền, sương mù dày đặc và băng tuyết trên đường đèo làm tăng nguy cơ tai nạn.
• Năng lượng: Nhu cầu sưởi ấm tăng cao gây áp lực lớn lên hệ thống điện lưới. Ngược lại, những đợt rét khô đầu mùa cũng ảnh hưởng đến mực nước tại các hồ thủy điện.

Nhu cầu sưởi ấm tăng cao trong những ngày giá rét

Cần làm gì khi xuất hiện gió mùa Đông Bắc?

Để giảm thiểu tác động khi gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh, chúng ta cần chủ động:

• Mặc ấm, giữ khô ráo, đặc biệt khi ra ngoài. Bổ sung dinh dưỡng, ăn thức ăn nóng. Người già, trẻ nhỏ hạn chế ra ngoài trời lạnh. Đồng thời nên tiêm phòng đầy đủ, theo dõi sức khỏe.
• Che chắn, gia cố chuồng trại kín gió; dự trữ thức ăn; không chăn thả gia súc khi trời rét đậm; có thể dùng bạt, rơm rạ, đèn sưởi để giữ ấm.
• Che phủ nilon cho cây non, vườn ươm; tưới nước đủ ẩm trước khi đợt rét về; bón phân tăng sức đề kháng cho cây.
• Kiểm tra phương tiện; lái xe cẩn thận, giảm tốc độ khi trời sương mù; người điều khiển xe máy cần mặc ấm, trang bị chắn gió.
• Thường xuyên cập nhật bản tin dự báo thời tiết và cảnh báo gió mùa Đông Bắc từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia để có kế hoạch từ sớm.

Nhìn lại toàn cảnh, hiểu rõ gió mùa Đông Bắc là gì không chỉ là nắm bắt một kiến thức địa lý mà còn là kỹ năng sinh tồn thiết yếu. Dù mang đến cái lạnh tê tái, nhưng chính loại gió này đã tạo nên sự đa dạng sinh thái và nét văn hóa mùa đông đặc thù của miền Bắc. Việc trang bị kiến thức về thời điểm gió mùa Đông Bắc bắt đầu từ tháng mấy cũng như các đặc điểm của gió mùa Đông Bắc sẽ giúp chúng ta chủ động bảo vệ sức khỏe và kế hoạch sản xuất. Đồng thời biến những thách thức từ cái lạnh thành sự thích nghi bền vững.