Hoang mạc và sa mạc có gì khác nhau về khí hậu và lượng mưa?
Điểm dễ phân biệt nhất khi bạn muốn biết hoang mạc khác gì sa mạc là tiêu chí khí hậu. Sa mạc gắn trực tiếp với sự khô hạn, nên lượng mưa trung bình năm thường rất thấp và phân bố mưa lại còn thất thường. Đất và không khí khô khiến thảm thực vật thưa, nhiều nơi gần như trơ trọi, động thực vật phải có cơ chế thích nghi đặc biệt.
Sa mạc gắn trực tiếp với sự khô hạn, nên lượng mưa trung bình năm thường rất thấp và phân bố mưa lại còn thất thường
Còn hoang mạc không nhất thiết phải do khô hạn kiểu sa mạc. Một vùng có thể bị gọi là hoang mạc vì quá lạnh, quá cao, quá gió, quá đá sỏi, hoặc vì điều kiện địa hình và đất đai khiến sự sống khó phát triển. Nói cách khác, sa mạc là khô hạn theo tiêu chí khí hậu, còn hoang mạc có thể là khô hạn hoặc không, miễn là cảnh quan tạo cảm giác hoang vắng và khắc nghiệt.
Hoang mạc và sa mạc khác nhau như thế nào trên bản đồ?
Khi nhìn trên bản đồ, câu hỏi sa mạc và hoang mạc khác nhau ở điểm nào thể hiện rõ ở phạm vi phân bố. Sa mạc thường tập trung ở những vành đai khí áp cao cận chí tuyến, hoặc các vùng nằm sâu trong lục địa, nơi không khí khô và ít nguồn ẩm, hoặc các khu vực bị bóng mưa do núi chắn khiến mưa khó vào. Vì cơ chế hình thành có tính quy luật khí hậu, bản đồ sa mạc thường khá rõ vùng.
Sa mạc và hoang mạc khác nhau thể hiện rõ ở phạm vi phân bố
Còn hoang mạc là cách gọi mô tả, nên phạm vi có thể linh hoạt hơn. Có nơi là sa mạc đúng nghĩa, cũng có thể được gọi là hoang mạc vì quá hoang vắng. Nhưng cũng có những vùng không phải sa mạc theo tiêu chí khí hậu, vẫn được gọi là hoang mạc nếu điều kiện sống khắc nghiệt và ít sự sống. Vì vậy, xét theo bản đồ địa lý, sa mạc thường là một vùng khí hậu – sinh thái tương đối xác định, còn hoang mạc có thể là “tên gọi theo cảm nhận cảnh quan” trong một số văn cảnh.
Hoang mạc và sa mạc khác nhau ở điểm nào về địa mạo?
Nếu tiếp tục đào sâu để hiểu hoang mạc và sa mạc có gì khác nhau, bạn sẽ thấy khác biệt về địa mạo và nước mặt. Sa mạc thường gắn với các dạng địa hình điển hình như cồn cát, bề mặt đá sỏi, đồng bằng khô hạn, thung lũng khô, và hệ thống sông suối theo mùa. Nước mặt ít, nhưng đôi khi vẫn có ốc đảo hoặc những dòng chảy ngắn xuất hiện sau mưa.
Hoang mạc và sa mạc có địa hình khác nhau
Trong khi đó, hoang mạc có thể mang nhiều kiểu địa mạo khác nhau, không nhất thiết phải có “dấu hiệu sa mạc” như cồn cát. Có hoang mạc là vùng đá trơ, có hoang mạc là vùng đất nứt nẻ, có nơi lại là vùng cao lạnh, gió mạnh, khó canh tác và khó cư trú. Vì vậy, nếu bạn đang hỏi hoang mạc và sa mạc khác nhau như thế nào theo góc nhìn địa mạo – thủy văn, thì sa mạc thường cho thấy dấu ấn của khô hạn kéo dài, còn hoang mạc là “nhãn mô tả” cho nhiều cảnh quan khắc nghiệt.
Tóm lại, nếu bạn cần một cách nhớ nhanh cho câu hỏi hoang mạc và sa mạc có gì khác nhau, hãy hiểu theo khái niệm: sa mạc là khái niệm địa lý – khí hậu có tiêu chí khô hạn khá rõ, còn hoang mạc thiên về mô tả cảnh quan hoang vắng, khắc nghiệt và có thể được dùng rộng hơn tùy ngữ cảnh. Vì vậy, khi bạn băn khoăn hoang mạc khác gì sa mạc, hoặc hoang mạc và sa mạc khác nhau ở điểm nào, hãy ưu tiên nhìn vào tiêu chí khí hậu, lượng mưa, quy luật phân bố trên bản đồ, cùng đặc trưng địa mạo và nguồn nước để phân biệt cho đúng.
