Rét đậm rét hại là gì? Tác động và biện pháp phòng tránh

Mùa đông đến, cụm từ “rét đậm rét hại” thường xuất hiện dày đặc trên các bản tin thời tiết. Tuy nhiên, có rất ít người hiểu rõ về hai trạng thái thời tiết này. Vậy rét đậm rét hại là gì? Chúng tác động như thế nào tới đời sống con người? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp định nghĩa chuẩn xác, phân tích sự khác nhau giữa rét đậm và rét hại, cùng các biện pháp chủ động phòng ngừa các hiện tượng thời tiết cực đoan này.

Rét đậm rét hại là gì?

Theo quy định của cơ quan Khí tượng Thủy văn Việt Nam, rét đậm rét hại là hai thuật ngữ được dùng để phân loại mức độ khắc nghiệt của thời tiết lạnh dựa trên nhiệt độ trung bình ngày.

• Rét đậm xảy ra khi nhiệt độ trung bình ngày hạ xuống dưới hoặc bằng 15 độ C. Đây là mức nhiệt bắt đầu gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và một số hoạt động nông nghiệp.
• Rét hại là mức độ lạnh nghiêm trọng hơn, xảy ra khi nhiệt độ trung bình ngày hạ xuống dưới hoặc bằng 13 độ C. Hiện tượng này gây ra thiệt hại lớn và diện rộng đối với cây trồng, vật nuôi và sức khỏe cộng đồng.

Rét đậm xảy ra khi nhiệt độ trung bình ngày hạ xuống dưới hoặc bằng 15 độ C

Việc sử dụng hai thuật ngữ riêng biệt “rét đậm” và “rét hại” là rất cần thiết để phân biệt chính xác mức độ lạnh và từ đó đưa ra các biện pháp ứng phó phù hợp. Sự phân biệt này giúp cơ quan chức năng đưa ra các cảnh báo kịp thời và quyết định mức độ phòng chống. Ví dụ, khi đạt mức rét đậm, các trường học có thể cân nhắc cho học sinh mầm non và tiểu học nghỉ học.

Khi nhiệt độ chạm mức rét hại, cần phải kích hoạt các biện pháp phòng chống khẩn cấp trên diện rộng, đặc biệt là trong nông nghiệp để bảo vệ đàn vật nuôi và diện tích cây trồng đang có nguy cơ bị chết rét. Hai thuật ngữ này giúp người dân dễ dàng nhận biết và chuẩn bị các phương án bảo vệ sức khỏe và tài sản tương ứng với từng cấp độ lạnh khác nhau.

Rét đậm rét hại là hiện tượng thời tiết đặc trưng của mùa đông miền Bắc Việt Nam và thường xảy ra từ giữa tháng 12 năm trước đến cuối tháng 2 năm sau (Dương lịch). Giai đoạn lạnh nhất tập trung vào tháng Một, trùng với các đợt gió mùa Đông Bắc cực mạnh và khô từ lục địa tràn xuống. Các đợt rét này không kéo dài liên tục mà xen kẽ giữa các ngày nhiệt độ tăng cao hơn, tạo thành các đợt rét điển hình của vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Phân biệt rét đậm rét hại

Để xác định chính xác rét đậm rét hại là gì và mức độ nguy hiểm của từng hiện tượng, các cơ quan khí tượng dựa trên những tiêu chuẩn nhiệt độ trung bình ngày cụ thể. Việc hiểu rõ các con số này rất quan trọng trong công tác phòng ngừa và ứng phó.

Bảng sau đây tổng hợp các tiêu chí chính thức được sử dụng tại Việt Nam để phân loại rét đậm và rét hại, thể hiện mức độ lạnh tăng dần.

Có thể thấy, ngưỡng nhiệt độ trung bình ngày là điểm phân biệt cốt lõi giữa hai hiện tượng.

• Khi nhiệt độ trung bình ngày của một khu vực rơi vào khoảng lớn hơn 13 độ C nhưng vẫn nhỏ hơn hoặc bằng 15 độ C, khu vực đó được xác định đang trải qua Rét Đậm. Đây là mức nhiệt mà người dân cần tăng cường giữ ấm cơ thể và bảo vệ vật nuôi nhạy cảm.
• Khi nhiệt độ trung bình ngày giảm sâu, chạm mức dưới hoặc bằng 13 độ C, tình trạng được xác định là Rét Hại. Mức nhiệt này báo hiệu nguy cơ sương muối, băng giá ở vùng núi và gây chết rét cho động thực vật quy mô lớn, buộc các địa phương phải thực hiện các biện pháp ứng phó khẩn cấp và đồng bộ.

Khi nhiệt độ trung bình ngày giảm sâu, chạm mức dưới hoặc bằng 13 độ C có thể gây sương muối, băng giá

Tác động tiêu cực của rét đậm rét hại tới đời sống 

Khi hiện tượng rét đậm rét hại là gì xảy ra, nó sẽ kéo theo hàng loạt hậu quả nghiêm trọng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người, kinh tế nông nghiệp và các hoạt động xã hội.

• Nguy cơ sức khỏe cộng đồng tăng cao: Rét đậm rét hại là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng các bệnh lý hô hấp như viêm phổi và cúm, đặc biệt ở trẻ em và người già; nhiệt độ lạnh khiến mạch máu co lại, tăng huyết áp, dẫn đến nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim cao hơn ở những người có tiền sử bệnh tim mạch.
• Thiệt hại lớn trong sản xuất nông nghiệp: Nông nghiệp là lĩnh vực chịu tổn thất nặng nề nhất; nhiệt độ trung bình ngày dưới 13 độ C khiến cây trồng vụ đông, mạ và rau màu bị chết cóng, thối rễ, đồng thời làm chết hàng loạt gia súc lớn (trâu, bò) và gia cầm do không chịu được lạnh kéo dài.
• Thiệt hại thủy sản nghiêm trọng: Nhiệt độ nước hạ thấp dưới mức chịu đựng khiến tôm, cá nuôi trong ao hồ bị suy yếu, bỏ ăn và chết hàng loạt; người nông dân phải đối mặt với thiệt hại kinh tế lớn do mất trắng nguồn lợi thủy sản trong mùa lạnh.
• Gián đoạn giao thông và nguy cơ tai nạn: Rét đậm rét hại thường kéo theo sương mù dày đặc, băng giá hoặc tuyết rơi ở vùng núi, làm giảm tầm nhìn nghiêm trọng và khiến mặt đường trơn trượt; điều này cản trở giao thông, làm chậm quá trình vận chuyển và tăng nguy cơ xảy ra tai nạn.
• Gián đoạn hoạt động giáo dục: Các trường học, đặc biệt là cấp mầm non và tiểu học, buộc phải cho học sinh nghỉ học để đảm bảo sức khỏe, gây ảnh hưởng đến chương trình học tập và kế hoạch sinh hoạt, làm việc của các bậc phụ huynh.
• Áp lực lên hệ thống năng lượng: Nhu cầu sử dụng các thiết bị sưởi ấm, điện và nhiên liệu tăng cao đột biến trong thời gian rét đậm rét hại; điều này gây áp lực lớn lên hệ thống điện lưới quốc gia và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ do sử dụng thiết bị sưởi ấm không an toàn.

Nông nghiệp là lĩnh vực chịu tổn thất nặng nề nhất; nhiệt độ dưới 13 độ khiến rau màu bị chết cóng

Biện pháp chủ động ứng phó với rét đậm rét hại

Việc hiểu rõ rét đậm rét hại là gì sẽ giúp chúng ta chuẩn bị và thực hiện các biện pháp phòng chống kịp thời, giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và tài sản. 

• Bảo vệ sức khỏe cá nhân và gia đình

Luôn giữ ấm cơ thể, đặc biệt là các bộ phận dễ bị lạnh như cổ, ngực, bàn tay và bàn chân. Mặc đủ quần áo ấm, ưu tiên các chất liệu giữ nhiệt tốt. Người dân không nên ra ngoài trời quá sớm hoặc quá muộn khi nhiệt độ xuống thấp nhất. 

Tránh tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh khi đang ở trong phòng ấm. Đảm bảo chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung thực phẩm giàu vitamin C để tăng cường sức đề kháng. Tuyệt đối không sưởi ấm bằng than hoặc củi trong phòng kín vì nguy cơ ngạt khí độc rất cao.

• Phòng chống rét cho gia súc, gia cầm

Đây là biện pháp bắt buộc để bảo toàn tài sản nông nghiệp. Bà con cần gia cố và che chắn kín chuồng trại bằng bạt, bao tải hoặc rơm rạ để tránh gió lùa và giữ nhiệt. Lót thêm lớp đệm dày bằng rơm khô hoặc trấu dưới sàn chuồng để cách nhiệt từ đất lên. 

Tăng cường khẩu phần ăn cho vật nuôi bằng thức ăn giàu năng lượng như tinh bột hoặc cám. Đảm bảo vật nuôi được uống nước ấm. Đối với trâu bò, không nên thả rông hoặc bắt chúng đi làm sớm khi trời còn rét đậm rét hại.

• Giữ ấm và bảo vệ người già, trẻ nhỏ

Gia đình cần đảm bảo nhiệt độ trong nhà luôn ổn định. Trẻ em và người lớn tuổi cần được mặc nhiều lớp quần áo mỏng thay vì một lớp dày, để không khí giữa các lớp vải tạo thành lớp cách nhiệt. 

Theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của người già, đặc biệt là các dấu hiệu của bệnh đột quỵ hoặc viêm phổi. Tuân thủ nghiêm ngặt quy định nghỉ học của nhà trường khi có thông báo về rét đậm rét hại.

Cần có biện pháp giữ ấm để khi rét đậm rét hại để bảo vệ sức khỏe

• Kỹ thuật chống rét cho cây trồng và thủy sản

Nông dân cần chủ động bảo vệ cây trồng trước khi rét hại xảy ra. Đối với mạ và cây non, thực hiện che phủ bằng ni lông trắng hoặc rơm rạ để tạo hiệu ứng nhà kính mini. Phương pháp tưới nước giữ ấm vào buổi chiều tối cũng rất hiệu quả. Vì nước giải phóng nhiệt khi đóng băng sẽ giúp bảo vệ cây khỏi nhiệt độ quá thấp. 

Đối với ao nuôi thủy sản, cần tăng mực nước để giữ ổn định nhiệt độ ở tầng đáy. Đồng thời dùng bạt hoặc nilon che phủ một phần diện tích mặt ao để giảm bớt sự trao đổi nhiệt với không khí lạnh.

• Kiểm tra và bảo trì hệ thống sưởi ấm

Trước mùa đông, cần kiểm tra toàn bộ hệ thống sưởi, lò sưởi, hoặc quạt sưởi. Đảm bảo các thiết bị điện an toàn, không chập cháy và đặt cách xa các vật liệu dễ cháy. Việc này giúp tránh được nguy cơ hỏa hoạn do sử dụng thiết bị sưởi không đảm bảo chất lượng hoặc sai cách.

Bài viết đã làm rõ rét đậm rét hại là gì thông qua các tiêu chí nhiệt độ trung bình ngày chính thức. Rét đậm và rét hại không chỉ là một hiện tượng tự nhiên mà còn là thách thức lớn đối với sức khỏe và đời sống con người. Hiểu rõ các ngưỡng nhiệt độ và tác động giúp chúng ta chủ động phòng ngừa, giữ ấm cá nhân và gia cố chuồng trại, cây trồng để giảm thiểu rủi ro trong mùa đông lạnh giá.